ساترا تأثیر فرهنگ شهرت بر نوجوانان را بررسی کرد

جلسه نشست بررسی تأثیر فرهنگ شهرت بر نوجوانان در ساترا برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی ساترا؛ نشست بررسی تأثیر فرهنگ شهرت بر نوجوانان با نگاهی به برنامه «دنیای بدون گلزار» با حضور زهرا روشندل، مدیرکل تنظیم و تدوین مقررات ساترا، اسدالله اعلایی، عضو هیئت عالی سیاست‌گذاری شبکه امید و مدیر پیشین گروه کودک و نوجوان شبکه یک سیما، احسان شاه‌قاسمی عضو هیئت علمی گروه ارتباطات دانشگاه تهران، فاطمه جواهرساز، متخصص محتوا و مدیر سابق تأمین برنامه شبکه امید، حسین حق‌پناه، معاون کودک و نوجوان تبیان، مجید فراهانی‌‍‌راد، مدیر رسانه تی‌وی‌پلاس و شاهین شکیبا، مجری برنامه‌های این پلتفرم، پنجشنبه اول مهر در سازمان تنظیم مقررات رسانه‌های صوت‌و‌تصویر فراگیر (ساترا) برگزار شد.

ورود جدی ساترا به حوزه نوجوانان

زهرا روشندل، مدیرکل تنظیم و تدوین مقررات ساترا در ابتدای جلسه با بیان این‌که ساترا از همان ابتدای شروع به کار، دغدغه‌ حمایت از گروه‌­های آسیب‌­پذیر را داشت، گفت: بررسی­‌ها و پژوهش‌­های انجام‌شده در این زمینه، به دسته‌بندی گروه‌های آسیب‌پذیر و پرداخت مجزا به آن‌ها منجر شده است. کودکان، نوجوانان، افراد کم‌توان و معلول، اقلیت­‌ها و … در این دسته‌بندی مد نظر ما بوده‌اند. کودکان و نوجوانان به‌لحاظ مسائل رشدی و آسیب‌هایی که در معرض آن‌ها قرار دارند، نیازمند حمایت ویژه‌اند و ساترا خود را در این زمینه مکلف می­‌داند تا با طراحی الزاماتی برای رسانه­‌ها، بستری امن برای کودکان مهیا کند. در این راستا سال گذشته دستورالعمل صیانت از کودکان و نوجوانان در رسانه­‌های صوت‌وتصویر فراگیر ابلاغ شد و باتوجه به الزامات سند و فهم رسانه­‌ها از اهمیت این دغدغه، تغییرات حائز اهمیتی رخ داده است که امیدواریم در بلند‌مدت شاهد حمایت درست از کودکان و نوجوانان باشیم.

مدیرکل تنظیم و تدوین مقررات ساترا بیان کرد: نوجوانان، شرایط متفاوتی با کودکان دارند، بنابراین نمی‌توان یک شیوه واحد و مشترک برای آن‌ها برنامه‌ریزی کرد. علاوه‌بر ابزارهای مشترک برای حمایت از کودکان و نوجوانان، در راستای حمایت صحیح از آن‌ها، نیازمند برنامه‌ریزی مختص‌شان هستیم.

وی در پایان با عنوان این‌که متولیان حوزه کودک و نوجوان در ایران بیشتر بر حوزه کودک تمرکز داشته‌­اند و توجه به نوجوان با مسائل و مواجهه­‌های متفاوت کم بوده است، خاطر نشان کرد: ساترا وظیفه خود می­داند تا از نوجوانان با شرایط ویژه خود حمایت کند و این دو بعد را در نظر داشته باشد: گاهی مخاطب نوجوان است که در این صورت، محتوا و دسترسی به آن برای ما اهمیت پیدا می‌کند و گاهی از نوجوان استفاده می‌شود که در این شرایط مخاطب بزرگسال است و احتمال آسیب به نوجوانان با انتشار محتوای نامناسب وجود دارد. باید برای هر دو بعد قضیه نگاهی پیشگیرانه، و در زمان تخلف نیز ضمانت اجرایی مناسب داشته باشیم.

هدف از این نشست بررسی تأثیر فرهنگ شهرت بر نوجوانان از نگاه اساتید دانشگاه، پژوهشگران این حوزه و تولید‌کنندگان محتوای نوجوان و رسانه‌­هاست، تا با آسیب‌شناسی ابعاد مختلف، برنامه عملیاتی مناسبی در راستای حمایت از نوجوانان داشته باشیم.

فرهنگ شهرت، دیگر فرهنگ غربی و بیرونی محسوب نمی‌شود

حسین حق‌پناه، معاون کودک و نوجوان مؤسسه تبیان در رابطه با برگزاری جلسه و موضوع آن اضافه کرد: فرصت هم‌افزایی پیش‌آمده سبب می‌شود، در باره موضوع فرهنگ شهرت و ارتباط آن با نوجوان، بیرون از حصار اندیشه‌های شخصی تعامل داشته باشیم. ما در رابطه با فرهنگ شهرت، چه در فضای تئوریک و چه در میدان عمل با پشتوانه‌های شخصی خود به تحلیل این مهم پرداخته‌ایم.

اساساً به نظر می‌رسد زمان آن رسیده است که از فرهنگ شهرت به‌عنوان پدیده‌ای غربی و بیرونی، به پدیده‌ای درونی و مؤثر بر جامعه‌ و فرهنگ امروز نظر کنیم. فرهنگ شهرت امروز در خرده‌فرهنگ‌ها و رسانه‌ها حضور دارد و بر شیوه تعاملات کودک و نوجوانان اثر‌بخش و حائز اهمیت است.

برجسته‌سازی رسانه، افراد مشهور را دست‌نیافتنی می‌کند

در ادامه جلسه اسدالله اعلایی، عضو هیئت عالی سیاست‌گذاری شبکه امید و مدیر پیشین گروه کودک و نوجوان شبکه یک سیما با بیان این نکته که در گذشته موضوعاتی با عنوان سواد رسانه‌ای، سبک زندگی یا ارتباطات به این صورت مطرح نبود، گفت: نوجوانان، امروز آنلاین متولد می‌شوند و آنلاین زندگی می‌کنند. فضای مجازی همراه خود فرهنگی دارد که موردقبول عموم جامعه قرار گرفته است. صرف‌نظر از جغرافیا و موقعیت، یکی از کارکردهای رسانه‌هایی مثل سینما و تلویزیون، برجسته‌سازی است و این بزرگ‌نمایی می‌تواند اثرگذار باشد. اکنون فضای مجازی هم به این جریان کمک می‌کند.

او افزود: کلیپ منتشرشده از تی‌وی‌پلاس نیز یک روند طبیعی را نشان می‌دهد. از آنجا که در رسانه، اشخاص، اشیا و هر چه می‌بینید با برجسته‌سازی و بدون نقص و عیب به شما نشان داده می‌شوند، می‌توانند واقعیت‌ها را به سمتی که می‌خواهند بکشانند. شهرت افراد نیز به دلیل همین بزرگ‌نمایی می‌تواند بر کودک و نوجوان اثر زیادی بگذارد و افراد مشهور را افرادی دست‌نیافتنی جلوه دهد.

نوجوانانی جهانی، نه ایرانی!

در بخشی دیگر از این جلسه دکتر احسان شاه‌قاسمی، عضو هیئت علمی گروه ارتباطات دانشگاه تهران بیان کرد: فرهنگ شهرت، مسئله‌ای جدید نیست که همراه ماست، اما متأسفانه ما کمی دیر متوجه مسائل می‌شویم. با وجود تعداد زیادی پژوهشکده در کشور، تاکنون پژوهشی در باره حوزه نوجوانان و فعالیت آن‌ها در اینستاگرام نداشته‌ایم؛ فقط یک پژوهش آن هم توسط پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات سال گذشته به انجام رسیده است.

در ادامه او به نقش و اهمیت نوجوانان در جامعه اشاره کرد و با قلمداد کردن این گروه سنی به‌عنوان آینده‌سازان این مرز و بوم گفت: فعالیت‌های امروز در رابطه با سواد رسانه‌ای کافی نیست، «با تمرکز بر تربیت رسانه‌ای باید به نوجوان آموخت، مرز بین واقعیت و فضای مجازی چه اندازه است.»

در ایران به دلایلی مختلف این مسئله اهمیت پیدا می‌کند، یکی این‌که ما خود را به آن راه می‌زنیم، اما امروز این روند جوابگو نیست. هر یک از نوجوانان در خانه‌های خود، جهانی متعلق به خویش دارد. دلیل دیگر این‌که نوجوانان ما نوجوانانی جهانی‌اند، نه ایرانی! بنابراین ما دائماً در حال ترس هستیم.

شاه‌قاسمی افزود: ما باید از نوجوانان حمایت کنیم؛ بیشترین موضوعی که عنوان می‌شود این است. ما باید به نوجوانان سواد رسانه‌ای بیاموزیم، اما این موضوع به چه شکل عملی می‌شود؟ نوجوانان ما به دلیل بی‌تجربگی و ایدئالیست بودن در شرایطی قرار می‌گیرند که سلبریتی‌های ما به‌راحتی از آن‌ها استفاده می‌کنند.

موج‌ها ایجاد می‌شوند ولی مقصد ندارند

فاطمه جواهرساز، متخصص محتوا و مدیر سابق تأمین برنامه شبکه امید به‌عنوان یکی دیگر از حاضران در این نشست، عدم سرپرستی فرهنگی برای نوجوانان را مطرح کرد و گفت: دغدغه ما برای بچه‌ها باید از همان دوران کودکی باشد. ما آن‌ها را رها می‌کنیم و هیچ کنترلی روی چگونگی استفاده آن‌ها از فضای مجازی وجود ندارد. سواد رسانه‌ای، خروجی لازم برای کودکان و نوجوانان را نداشته است. دوبله‌های عجیب‌و‌غریب و انتخاب برنامه‌های کارشناسی‌نشده، نوجوانان را دچار دوگانگی می‌کند. موج‌ها ایجاد می‌شوند و به دنبال‌شان مباحثه و تحقیق می‌شود ولی خروجی لازم را ندارند.

وی در پایان بیان کرد: نوجوانان ما هنوز با فرهنگ اصیل ایرانی آشنا نیستند و گرایش‌های متفاوتی دارند؛ بنابراین ما باید در این راستا راهکارهای متفاوت و عملیاتی را در نظر داشته باشیم.

هواداری برای همه نسل‌ها

مجید فراهانی‌‌‌راد، مدیر رسانه تی‌وی‌پلاس و شاهین شکیبا، مجری برنامه‌های این پلتفرم نیز در این جلسه نکاتی را بیان کردند.

فراهانی‌راد گفت: ویدئوی «دنیای بدون گلزار» مربوط به یک برنامه با عنوان «هوادار» بود. از قدیم هم هواداری چهره‌ها وجود داشته است. متأسفانه اوضاع فرهنگی ما شرایط خوبی ندارد. تصور می‌کنم خانواده و مدرسه نقش مؤثری در تربیت نوجوانان دارند.

شاهین شکیبا هم در پایان جلسه بیان کرد: من از این‌که این نگاه پژوهشی در ساترا وجود دارد، بسیار خوشحالم. خانواده‌های اکثر این نوجوانان از میزان هواداری آن‌ها مطلع‌اند. این اتفاقات وجود دارند و واقعیت جامعه ما هستند. نمی‌دانم که آیا می‌شود در این راستا اقداماتی کرد یا نه!

یک روز برای نوجوان، ۴۸ ساعت طول می‌کشد

حق‌پناه در بخش دوم نشست در رابطه با راهکارها و پاسخ آسیب‌های موجود به نکاتی اشاره کرد: یکی از مشکلات اساسی، عطف بین تعریف کودک و نوجوان است. در اسناد ما نوجوان همیشه با عطف به کودک در مرتبه بعدی قرار گرفته است. نوجوان اولویت ندارد و هرچه برای کودک تجویز می‌شود برای نوجوان نیز مورد تأیید قرار می‌گیرد. ما وظیفه داریم مواجهه با مفهوم نوجوان ایرانی را دقیق کنیم و آنچه اهمیت دارد این است که او آنچه در اسناد رسمی و تلویزیون نشان می‌دهیم نیست. طبق اسناد موجود و برنامه‌ریزی‌های کارشناسی‌نشده، نوجوان ایرانی نیازمند یک روز ۴۸ ساعته است و توقعات غیرواقعی از نوجوان به او آسیب می‌زند.

در رابطه با موضوع خاص فرهنگ شهرت اجرای چند نکته الزامی است

حق‌پناه در ادامه گفت: گام اول این است که فضای پژوهشی، عملی شود و دست از مواجهه‌های مقطعی و تقلیل‌یافته برداریم. ما با یک مدل نوجوان طرف نیستیم، پس لازم است کثرت این مقوله در نظر گرفته شود. دوم این‌که مهم است در رسانه می‌خواهیم چه کلیشه‌هایی را تقلیل دهیم یا به اوج برسانیم.

وظیفه سلبریتی‌ها، اصلاح کردن جامعه نیست

دکتر ‌شاه‌قاسمی در پایان جلسه در مخالفت با این ایده که سلبریتی‌ها می‌توانند با شهرتی که دارند فرهنگ‌سازی کنند افزود: نه‌تنها محمدرضا گلزار، که به‌صورت کلی سلبریتی‌ها نمی‌توانند به‌طور مستقیم کار فرهنگی انجام دهند. نباید از آن‌ها انتظار کار فرهنگی داشت. این کاری است نخبگانی و اگر قرار باشد توسط سلبریتی‌ها انجام شود، تحقیر و توهین به افراد متخصص و آموزش‌دیده است.

در پایان جلسه مدعوین تی‌وی‌پلاس نیز ضمن تقدیر و تشکر از برگزاری چنین نشست‌های تخصصی و پردازش کارشناسانه پیرامون مسائل نوجوانان و دغدغه‌هایشان، نوید همکاری بیشتر در راستای صیانت از حقوق نوجوانان و تلاش برای جلوگیری از آسیب رساندن به این قشر و حساسیت بیشتر بر تولید برنامه‌های مختص به این گروه سنی را دادند.

جلسات بررسی تأثیر فرهنگ شهرت بر نوجوانان، از این پس به‌طور منظم برگزار خواهد شد.